Bilimsel

Sürveyans nedir ? Sürveyans çalışmaları nasıl yapılır ?

Sürveyans nedir ? Sürveyans çalışmaları nasıl yapılır ?
Sürveyans nedir ? Sürveyans çalışmaları nasıl yapılır ?
65views

Sürveyans çalışmaları ne anlama gelmektedir ? Sürveyans çalışmalarının halk sağlığındaki önemi nedir ? Sürveyans nedir & hangi aşamalar ile yapılmaktadır ?

Sürveyans nedir ?

İngilizcesi surveillance olarak adlandırılan sürveyans (1), bir kişiyi, nesneyi veya veri grubunu sürekli ve sistematik olarak gözetleyip analiz etme anlamında kullanılan bir terimdir. Sürveyans çalışmalarının yapıldığı olaylarla ilgili veriler toplanır, yönetilir ve raporlanma faaliyetlerinin ele alınmasıyla devam eden etkin bir süreçtir.

Sürveyans çalışmalarını Benenson 1985 yılında “etkili bir kontrol için hastalıkların görülmesi ve yayılmasının her yönü ile sürekli olarak araştırılmasıdır” şeklinde tanımlamıştır.

Hastalık Kontrol Merkezi 1988 yılında [Centers for Disease Control and Prevention (CDC)] ise sürveyansı “halk sağlığı uygulamalarının planlanması ve geliştirilmesine temel oluşturacak sağlık verilerinin sürekli ve düzenli olarak toplanması, analizi ve yorumunun yapılarak gerekli yerlere ve kişilere bildirilmesi” olarak tanımlamıştır.

Sürveyans nedir

Hastane genelinde sürveyans yöntemleri

Sürekli aktif sürveyans nedir:

  1. Hastanede yatan hastaların tamamında bütün hastane enfeksiyonlarını saptamaya yönelik yapılan sürveyanstır.
  2. Kümeleşmeleri saptayabilir.
  3. Hastaya ait ve çevresel riskleri incelemediği için diğer hastanelerle karşılaştırma yapma olanağı vermez.
  4. Enfeksiyon kontrol programının etkinliğini ölçmez. Yoğun emek ve zaman gerektirir, dolayısıyla pahalıdır.
  5. Enfeksiyon kontrol hemşirelerinin zamanının çoğu verilerin toplanması ve analizine harcanacağı için, sürveyans hedeflerinin güncellenmesine zaman bırakmayabileceği belirtilmektedir.

Prevalans sürveyansı nedir:

  1. Belli bir popülasyonda bir veya birkaç günlük sürede, o anda var olan enfeksiyonları saptamaya yöneliktir.
  2. Nokta prevalansı olarak da adlandırılır. Bir hastanedeki hastane kaynaklı enfeksiyon sorunlarının boyutlarını saptamak için hızlı ve düşük maliyetli bir yöntemdir.
  3. Küçük hastanelerde bu yöntemle az sayıda veri toplanabileceği için çeşitli değişkenler arasında istatistiksel kıyaslamalar yapmaya elverişli olmayabilir.
  4. Dönüşümlü yapılırsa, düzeltmeleri yapılarak değerlendirilirse, enfeksiyon kontrol programlarının etkinliğini ölçebilir.
  5. Prevalans sürveyansı antimikrobiyal kullanımı, izolasyon çalışmaları, damar içi kateter uygulamaları gibi yüksek riskli çalışmaları izlemek için de kullanılmaktadır.

Sürveyans çalışmalarının amacı

Bir sürveyans çalışması yürütmenin temel amacı, hastanede oluşan enfeksiyon risklerinin azaltılmasını sağlamaktır. Bu amaca ulaşabilmek için öncelikle hastaneden kaynaklanan enfeksiyonların sıklığı, dağılımı, hangi durumlarda azalıp çoğaldığı konusunda bilgi sahibi olmak gerekir. Çünkü sorunların ayrıntılarıyla tespit edilmeden çözümüne yönelik önlemler geliştirmek mümkün olmamaktadır. Enfeksiyon kontrol programları sürveyans sonuçları ele alınarak oluşturulmaktadır. Özellikle salgın hastalıklarda sürveyans çalışmaları büyük önem kazanmaktadır. Halk sağlığı için dikkatle yapılması gereken çalışmalardan birisidir. Halk sağlığındaki önemine örnek verecek olursak eğer, son zamanlarda dünyayı etkisi altına alan Covid-19 pandemisi üzerine yapılan sürveyans çalışmaları büyük önem içermektedir.

  • Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerine (CDC) göre, epidemiyolojik sürveyans “halk sağlığı uygulamalarının planlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi için gerekli olan sağlık verilerinin, bunların zamanında yayılmasıyla yakından bütünleştirilerek devam eden sistematik olarak toplanması, analizi ve yorumlanmasıdır.
  • Genel olarak gözetim, dikkatli bir şekilde izlemek veya herhangi bir olayı gözlemlemek anlamına gelir. Genel örnek olarak, CCTV kullanımı da bir tür gözetimdir.
  • Halk sağlığında gözetim, halk sağlığı uygulamasının planlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi için gerekli verilerin sistematik olarak toplanması, analizi ve yorumlanması yoluyla sağlıkla ilgili olayların görülme sıklığının ve dağılımının sürekli olarak izlenmesi.
  • Hastalık frekansındaki değişiklikleri izlemek veya risk faktörleri seviyelerindeki değişiklikleri izlemek için yapılabilir.
  • Gözetim sistematik ve devam eden etkin bir süreçtir.

İdeal bir gözetim şöyle olmalıdır:

  • Basit yöntemler ele alınmalıdır.
  • Vaktinde tespit sağlanmalıdır.
  • Esnek temsilciler bulunmalı ve sağlanmalıdır.
  • Hassas çalışma yapılmalıdır.
  • Güçlü tahmin değeri bulunmalıdır.
  • Kabul edilebilir kamu sağlık hizmeti sunucuları sağlanmalıdır.
  • Etkin maliyet hesaplaması yapılmalıdır.
Sağlıkta sürveyans çalışmaları

Sürveyans çalışmasının önemi nedir ?

  • Sağlık durumunu değerlendirmek
    • Toplanan tüm veriler insanların sağlığının yansımasıdır.
    • Çalışmalar mevcut sağlık sorunlarının kaydını tutmaktadır.
    • Mortalite ve morbidite durumunun yorumlanmasına yardımcı olmaktadır.
  • Hastalık eğilimi ve sağlık uygulamalarındaki değişimi tespit edebilmek için uygulamalar
    • Veri kaydına devam et, hastalık eğilimi hakkında bilgilendirir.
    • Hastalığın izini korur
    • Gözetim ayrıca hastalığın doğal geçmişini bulmak için de yararlıdır.
  • Planlama, İzleme ve Değerlendirme için veri toplama
    • PME için gerekli olan veriler gözetim tarafından sağlanır.
    • Kanıta dayalı politika oluşumunun temelini oluşturur.
    • Program geliştiricinin öncelik ayarında yardımcı olur.
    • Ayrıca müdahalelerin etkinliğini değerlendirmeye yardımcı olur.
  • Salgınların erken uyarısı ve tespit edilmesi
    • Gözetim hastalık hakkında bilgilenme yapılmalıdır.
    • Tüm veriler de salgınları tespit etmeye yardımcı olmalıdır.
    • Dolayısıyla hazırlıklı olmada yardımcı olur.
    • Bir sağlık sorununun büyüklüğünü tahmin edilmelidir.
    • Salgınları tespit etmek veya bir problem tanımlamak için acil durum planlamasını kolaylaştırma sağlanmalıdır.
Örnek: Influenza salgınında sürveyans analizi

Sürveyans çalışmaları nasıl yapılır ?

Sürveyans çalışmaları gözetim türleri ele alınarak yapılmaktadır. Üç adımda gözetim türü bulunmaktadır.

1-Aktif Gözetim aşamaları nelerdir

  • Vakaların aktif olarak bulunmasını ifade eder.
  • Tayin edilen personel kayıtları fiziksel olarak inceler, sağlık tesisini ziyaret eder ve özel vakaları bulmak için sağlık uzmanı ile teyit eder.
  • Genellikle eliminasyon ve eradikasyonun eşiğinde olan hastalık ve salgın araştırması sırasında kullanılır.
  • Daha fazla kaynak gerektirir.
  • Aktif Gözetim ayrıca pasif gözetimin geçerliliğini kontrol etmek için de kullanılabilir.
  • Bu faaliyeti yürütmek için özel olarak atananlar tarafından gerçekleştirildiği için raporlama genellikle daha doğrudur.

2- Pasif Gözetim aşamaları nelerdir ?

  • Hastalıklar veya durumlarla ilgili mevcut verilerin kullanıldığı gözetim sağlanır.
  • Sağlık personeli tarafından tanımlama / raporlamaya aktif katılımı olmayan vakaların düzenli olarak izlenmesi veya raporlanması anlamına gelir.
  • Basit ve uygulaması çok kolay olmalıdır.
  • Genel insanlara sağlık hizmeti sunan tüm kurumlar bu gözetimin bir parçasıdır.
  • Kayıtlarını, tüm raporların derlendiği belirlenen bölümlere iletiyorlar
  • Tek tip raporlama biçimi takip edilir
  • Hükümetin sağlık yönetimi bilgi sistemi pasif sürveyansın bir örneğidir.
  • Kayıtların tutarsızlığı sorunlara neden olabilir, çünkü işler her zaman ciddiye alınmayabilir.

 3. Gözcü Gözetimi aşamaları neledir ?

  • Yüksek kaliteli veri ihtiyacı pasif gözetim ile karşılanamadığında kullanılan bir gözetim sistemidir.
  • Sürveyans için belirli bir havza alanının seçildiği bir sistemdir.
  • Nöbetçi gözetim bölgesinin seçimi, yüksek vaka / hastalık olasılığı olasılığına bağlıdır.
  • Kasıtlı olarak, özenle seçilmiş raporlama siteleri ağını sınırlandırır. Örnek: çeşitli hastalıklar hakkında yüksek kaliteli veri toplamak için büyük bir hastane ağı kullanılabilir.
  • Bölgeler, nüfus akışı, önceki hastalık salgını, yüksek risk grubu varlığı vb.
  • Sentinel Gözetimi nadir görülen hastalıkları tespit etmek için uygun değildir

Gözetim adımları nasıl yapılır ?

  • Raporlama yöntemi: Veriler sağlık çalışanı, personel vb. Tarafından rapor edilmelidir. Verilerin önceden belirlenmiş formatta bildirilmesi gerekir.
  • Birikim sağlanan veriler: Bildirilen verilerin toplanması ve derlenmesi gerekir. Veriler belirlenen birimlerde toplanır. Veri toplama belirli zinciri takip eder
  • Veri analizi yapılması: Toplananların tümü analiz edilir. Veriler, oranlar, oranlar, oran, rakamlar vb. Cinsinden dönüştürülür.
  • Yorum ve eylem planları: Gözetimde ele alınan veriler toplamada durmuyorsa akıllıca karar verilmesi gerekir. Daha fazla işlem yapılması için bilginin yayılması gerekir
  • Sürveyans Sınırlamaları: Gözetim raporlamaya bağlıdır, bu nedenle eksik raporlama bir sorun olabilir. Raporlamadaki tutarsızlık tespit edilmelidir. Raporlama temsili olmayabilir. Veri toplama, analiz etme ve yorumlama zaman alabilir. Sürveyans epidemiyoloji aracı üzerindedir, sağlık sorununun çözümü değildir.

DİĞER YAZILARIMIZ

KAYNAK: Sürveyans terimi ne anlama gelmektedir. (1)

Yorum yapabilirsiniz