Bilimsel

Salgın hastalıklarda temel çoğalma sayısını belirten R0 değeri nedir ?

Salgın hastalıklarda temel çoğalma sayısını belirten R0 değeri nedir ?
Salgın hastalıklarda temel çoğalma sayısını belirten R0 değeri nedir ?
37views

Bilim insanları salgın hastalıklarda virüsün ne kadar kolay ve hızlı yayılabildiğini R0 değeri ile belirlemektedir. Bu değer kullanılarak, enfekte olan bir kişinin hastalığı ortalama kaç kişiye bulaştırabileceği tahmin edilmektedir.

R0 değeri nedir ?

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), koronavirüsün neden olduğu covid-19 hastalığı yayılma hızı değerinin 2 ile 2,5 arasında olduğunu hesaplıyor. Her yıl özellikle kış dönemlerinde görülen mevsimsel grip (influenza) ise ortalama 2-3 arası bir değer olarak hesaplanmaktadır. Tahmin edilen bu değerlere göre enfekte olan bir kişi hastalığı ortalama 2-3 kişiye bulaştırmaktadır.

Bu değerler insanların birbiriyle ne kadar temas ettikleri ya da salgın hastalıklara karşı alınan önlemler ile değişkenlik gösterebilmektedir. Bu değer sabit bir sayı olarak görülmemelidir. Salgın hastalıklarda bulaşıcılık oranları hastalığın görüldüğü ülkelerde bile değişiklik gösterebilmektedir. Örneğin, 2020 yılını kabusa çeviren Covid-19 pandemisi, avrupa ülkelerinde binlerce ölüme yol açmıştır. İtalya, Fransa, İspanya koronavirüs sebebiyle en çok vakanın ve ölümün görüldüğü ülkeler arasında yer almaktadır.

R0 Değeri & temel çoğalma sayısı neyi ifade eder ?

Hesaplanan bu değerler ile pandemi ilan edilen hastalıklarda viral yayılım hızı ve bir kişinin bulaştırabileceği kişi sayısı hesaplanmaktadır. Temel çoğalma sayısı, salgın hastalıklarda alınabilecek önlemler için yol gösterici olmaktadır. Viral yayılımı durdurmak için, hasta olan her bir kişinin enfekte edebileceği yeni kişi sayısı 1’in altında olması gerekmektedir.

  • R0 değeri 1’den küçükse eğer, enfekte olan kişinin yeni birine bulaştırma oranı 1’den daha az olacağı için hastalığın salgın haline dönüşme olasılığı bulunmayacaktır.
  • R0 değeri 1’se eğer, enfekte olan kişinin yeni 1 kişiye bulaştırma oranı bir kişi olacaktır. Bu durumda hastalık salgına dönüşmeyecek ama bir süre gözükmeye devam edecektir.
  • R0 değeri 1’den büyükse eğer, enfekte olan kişinin hastalığı 1’den fazla kişiye bulaştırma olasılığı bulunmaktadır. Bu durumda kıta üzerinde ya da küresel salgın (pandemi) oluşacaktır.

Temel çoğalma sayısı bilinen bazı hastalıklar

HASTALIK İSMİBULAŞMA YOLUR0 DEĞERİ
Kızamık hastalığıHavayolu-Damlacık12–18
Boğmaca hastalığıHavayolu-Damlacık12–17
Difteri hastalığıTükürük yolu ile6–7
Çiçek hastalığıSosyal temas5–7
Kabakulak hastalığıHavayolu-Damlacık4–7
HIV/AIDS hastalığıCinsel temas2–5
SARS hastalığıHavayolu-Damlacık2–5
İnfluenza hastalığıHavayolu-Damlacık2–3
Geçmişte görülen bazı salgın hastalıklar, bulaşma yolu ve bulaşıcılık değerleri baz alınarak hastalığın nasıl epidemiye ya da pandemiye dönüştüğünü göstermektedir.

R0 değeri azaltma yöntemleri

  • Temaslar arası yatkınlığı azaltmak
  • Hastalığa karşı bağışıklık kazandırmak
  • Önleyici tedavi / önleyici tıp olarak adlandırılan proflaksi ( hastalık meydana gelmeden önleme) uygulamak
  • Temasların sayısını azaltarak izolasyon sağlamak, hastalığın bulunduğu bölgede karantina uygulamak
  • Erken teşhis ve tedavi yöntemleriyle enfeksiyon dönemini minumum süreye indirmek

Koronavirüs pandemisi için yapılan çalışmalar

Şu sıralar bilim insanları koronavirüse karşı tüm dünyada araştırmalar ve çalışmalar yapmaktadır. Dünya gündeminde olan coronavirüse karşı yapılan çalışmalar için bakınız.

Yorumlar

Yorum yapabilirsiniz