BilimselEğitim bilimi

Gizil öğrenme nedir ?

gizil öğrenme nedir
gizil öğrenme nedir
606views

Gizil öğrenme; herhangi bir çaba sarf etmeden ya da dışarıdan bir etki altında kalmadan edinilen bilgiye denir. Diğer ismi ile “örtük öğrenme” olarak da geçer. Psikolog Edward C. Tolman tarafından ortaya atılmış bir kavramdır.

Gizil öğrenme nedir ?

Gizil öğrenmede edinilen bilgi farkedilmez. İngilizce “latent learning” olarak geçmektedir. Gün içinde yaptıklarımızdan örnek verecek olursak eğer; sürekli geçmekte olduğumuz sokaktaki marketin yerini öğrenme çabasında bulunmayız. Marketin yerini soran bir kimse olduğu zaman düşünmeden cevap verebiliriz. Marketin yerini öğrendiğimizin bilincinde olmayız. İstemsiz olarak öğrenilen bu bilgi hepimizin farkında olmadan öğrendikleri arasında yer almaktadır. Anadilin öğrenilmesi de gizil öğrenme örnekleri arasında yer almaktadır. Ayrıca bu öğrenme için pekiştirece de ihtiyaç duyulmaz.

Örnekler

Edward Tolman, insanların her gün aynı rotayı sürerken veya yürürken ve çeşitli bina ve nesnelerin yerlerini öğrenirken her gün bu tür bir öğrenmeyle meşgul olduklarını savundu. Yalnızca bir bina veya nesne bulmamız gerektiğinde, öğrenme aşikar hale gelir., farelerin karmaşık labirentlerde kendi yollarını öğrenmelerinde pekiştirmenin oynadığı rolü incelemek için fareler ve labirentlerle deneyler yaptı. Bu deneyler sonunda örtük öğrenme teorisine yol açtı

Psikolog Edward C. Tolman

Edward Chace Tolman, Amerikalı bir psikolog ve Berkeley’deki Kaliforniya Üniversitesi’nde psikoloji profesörüdür. Tolman’ın teorileri ve eserleri sayesinde, şimdi amaçlayıcı davranışçılık olarak bilinen bir psikoloji dalı olanı kurdu.

KAYNAK: https://en.wikipedia.org/wiki/Edward_C._Tolman
Edward C. Tolman & Honzik

Yapılan ilk deney

Gizil öğrenme; Amerikalı psikolog Tolman ve psikolog Hoznik tarafından fareler üzerinde yapılan çeşitli deneylerde 1930 yılında kanıtlanmış “bilişsel davranış” çeşitidir. Gizil öğrenme için yapılan deneyde iki ayrı fare grubu yer almıştır. Çalışma ayrıca, farelerin bir uyarıcı tepki ilişkisi üzerinde çalışmak yerine bilgiyi aktif olarak işlediğini göstermektedir. Amaç farelerin, sadece ödüllerin etkileri tarafından dikte edilen yönsel seçimlerden ziyade, çevre bilgisine dayalı olarak yön bulma kararları verebileceklerini göstermek.

İlk grup fareye labirent sonunda ödül bırakılmış ikinci grupta ise labirent sonunda ödül bulunmamaktadır. Birinci grup fareler labirentin sonunda ödüle ulaşıp kafese geri dönmüştür. Labirent sonunda ödülün olması bu fare grubunun daha hızlı olmasını ve daha az hata yapmalarını sağlamıştır. İkinci gruptaki farelerde labirenti tamamlayıp dönmüştür yalnız birinci grup farelere göre hata oranı daha fazla ve uzun sürmüştür.

Daha sonra Tolman ve Honzik, ikinci grup fareler için labirent sonuna ödül bırakmış, fareler labirenti ilk deneye göre daha hızlı ve daha az hata oranı ile tamamlamıştır. Deneyin sonunda Tolman ve Honzik’in değerlendirmesinde, ödüllendirilmemiş denemeler ve tekrarlar esnasında “gizil öğrenme” gerçekleşmiştir. Tolman, yapılan deneyde farelerin mekansal ilişkileri öğrendiğini ve labirentin bilişsel haritasını geliştirdiğini belirtmiştir.

Tolman ve Honzik yapılan bu deney sonucuna göre labirent düzenekleri kullanarak farelerle üzerinde çalışmış ve farelerin pekiştirilmesine gerek kalmadan bazı davranışları kazanmış olduğunu ortaya çıkarmıştır. Geciken ödül grubu, rotayı 1-10. Günlerde öğrendi ve labirentin bilişsel bir haritasını oluşturdu. Labirentin sonuna varmaları daha uzun sürdü çünkü performans göstermeleri için hiçbir motivasyon yoktu. 11. günden itibaren performans sergileme motivasyonları vardı (yani yemek) ve ödül grubundan önce sona ulaştılar.

Deney sonucu ve değerlendirme

Edward Tolman, insanların ve hayvanların aktif bilgi süreçleri olduğunu ve davranışçılığın önerdiği gibi pasif öğrenenler olmadığını öne sürerek bu varsayımlara meydan okudu . Tolman, modern psikolojide popüler hale gelen bilişsel bir öğrenme görüşü geliştirdi. Tolman, bireylerin uyaranlara yanıt vermekten fazlasını yaptığına inanıyordu; inançlara, tutumlara, değişen koşullara göre hareket ederler ve hedeflere ulaşmak için çabalarlar. Tolman, uyaran-tepki teorisini kabul edilemez bulan tek davranışçıdır , çünkü öğrenmenin gerçekleşmesi için pekiştirme gerekli değildir. Davranışın esas olarak bilişsel olduğunu göstermiştir.

İlaçların Gizli Öğrenme Üzerindeki Etkisi

  • İnsanlar tarafından kötüye kullanılan birçok ilaç, insanlara ödül aramak için motivasyon veren nörotransmiter olan dopamini taklit eder. Zebra balıklarının, kafein verilirse, dopamin eksikliğine rağmen son zamanlarda ödülleri öğrenebildikleri gösterilmiştir. Öğrenmeden önce kafein verildiyse, öğrendikleri bilgileri daha sonra dopamin verildiğinde ödülü bulmak için kullanabilirler.
  • Alkol, gizli öğrenmeyi engelleyebilir. Bazı zebra balıkları bir labirenti keşfetmeden önce alkole maruz bırakıldı, ardından labirente bir ödül verildiğinde alkole maruz kalmaya devam etti. Bu zebra balıklarının labirentte bir ödül bulması, aynı miktarda motivasyon göstermelerine rağmen alkole maruz kalmayan kontrol grubuna göre çok daha uzun sürdü. Bununla birlikte, zebra balığı alkole ne kadar uzun süre maruz kalırsa, gizli öğrenme etkisinin o kadar az olduğu gösterilmiştir. 
  • Başka bir deney grubu, alkolden uzaklaşmayı temsil eden zebra balıklarıydı. En kötü performansı gösteren zebra balığı, uzun süre alkole maruz kalan, ardından ödül verilmeden önce alkolü aldıranlardı. Bu balıklar motivasyon ve motor işlev bozukluğundan yoksundu ve son zamanlarda labirenti öğrenmemiş gibi görünüyorlardı.

Yorum yapabilirsiniz