Bilimsel

Dopamin nedir ? Dopamin hormonu ne işe yarar ?

dopamin nedir dopamin hormonu ne işe yarar
dopamin nedir dopamin hormonu ne işe yarar
61views

Dopamin, beyindeki ana nörotransmitterlerden biridir. En çok ödül, motivasyon ve zevkteki rolü ile tanınır. Nörotransmitter, bir nöron ile başka bir hücre arasında iletişimi sağlayan kimyasallara verilen isimdir. Bu yazıda, dopamin nedir, nerede ve nasıl metabolize edilir, dopamin hormonu ne işe yarar, kısaca “dopamin hormonu” hakkında ki bilgilere değineceğiz.

Dopamin nedir ?

Dopamin hormunu ödül ve motivasyon dışında; odaklanma, bilişsel esneklik ve duygusal esnekliği modüle etmede önemli bir rol oynar. Bu yaratıcı üretken kapasitelere ve durumlara ek olarak, dopamin motor kontrolünün ve vücut hareketlerinin koordinasyonunun ana düzenleyicilerinden biridir. Dopaminerjik maddeler veya eylemler beyindeki dopaminle ilişkili aktiviteyi etkiler. Dopaminerjik sistemin düzgün çalışması, bilişsel performans ve duygusal kontrol için büyük önem taşır. 

Dopamin, katekolamin ailesinden gelen üç ana sinyal molekülünden biridir. Diğer iki molekül, adrenalin (epinefrin) ve noradrenalin (norepinefrin) ‘dir.  Dopamin beyinde üretilir.  Ayrıca önemli bir kimyasal haberci olarak hareket ettiği vücuttaki diğer sistemler tarafından yapılır ve kullanılır. Dopamin, kalple ilişkilidir, kardiyovasküler fonksiyonu modüle eder, kalp kası kasılmasını uyarır ve uygun kan akışı için gerekli kan damarlarının genişlemesini destekler. Dopamin, böbreklerde düzgün çalışmasına, artan idrara çıkma uyarılmasına ve fazla sodyum (tuz) atılmasına yardımcı olmak için kullanılır. Dopamin ayrıca bağışıklık sistemini ve lenfositlerin aktivitesini modüle eder. 

“Dopamin nöronları nispeten azdır – beyin nöronlarının sadece% 1’i dopaminerjiktir – ancak yaratıcı ve üretken kapasiteler, duygular ve vücut hareketlerinin koordinasyonu üzerinde büyük bir etkiye sahiptir.”

Dopamin hormonu ne işe yarar ?

Dopamin birçok kritik beyin kapasitesini ve durumunu teşvik ederken, beyin nöronlarının sadece yaklaşık % 1’i dopaminerjiktir. Yaşamımız boyunca en yüksek beyin performansını elde etmek ve sürdürmek istiyorsak, bu nispeten az sayıda nöronun korunması ve desteklenmesi önemlidir. Düzgün çalışması için yeterli miktarda dopamin seviyesine sahip olmalıyız. Merkezi sinir sistemimizde ve vücudumuzda önemli bir rol oynar. 

Dopamin nedir ? Dopamin hormonu ne işe yarar ?

(1) Beyindeki dopaminerjik yollar ödül süreçlerini etkiler. Yani istemek, sevmek ve zevk davranışlarının güçlendirilmesi. (2) Yürütücü işlevler; yani hedefe yönelik davranışlar, bilişsel esneklik ve problem çözme. (3 ) Çağrışımsal öğrenme, yani davranışlar, beceriler edinme ve değiştirme. (4) Motor kontrol, yani reflekslerin ve gönüllü hareketlerin koordinasyonu ve kontrolü.

Dopamin nerede oluşturulur ? 

Dopaminerjik nöronlar birkaç küçük – büyüklükte fakat önemsiz – beyin alanlarıyla sınırlıdır.  Ancak bu, dopaminin beyin hareketlerinin sadece bu bölgelerle sınırlı olduğu anlamına gelmez. Dopaminerjik nöronlar, diğer nöronlara bağlayan sinir liflerine (aksonlar) sahiptir. Bu sinir lifleri, dopaminle ilgili bilgileri beynin diğer kısımlarındaki nöronlara iletmek için kullanılır. Bu aksonlar sayesinde dopamin modülatör etkilerini beynin başka bir yerinde kullanır. Beynin ana dopamin üreten bölgesi, dopaminerjik nöronların büyük çoğunluğunu içeren orta beyindir. Orta beyin içinde, substantia nigra, en önemli dopaminerjik nöron kümesidir ve hareket ve reflekslerin kontrolünde önemli bir işleve sahiptir.

Dopamin nerede kullanılır ? 

Ventral tegmental alan (VTA) orta beyinteki bir başka önemli dopaminerjik alandır. Çekirdek accumbens, koku alma tüberkülü, amigdala ve hipokampusa projeksiyonları, büyük beyin dopamin yollarından bir diğerini (mezolimbik dopaminerjik yol) oluşturur. Ödül yolu olarak da bilinen bu yol, ödülde, ödül motivasyonlu davranışın motivasyonel bileşeninde, davranışsal pekiştirmede ve zevk algısında önemli bir rol oynar.

VTA’dan prefrontal korteks ve singulat korteks olarak adlandırılan beyin bölgelerine yapılan projeksiyonlar, bilişsel kontrol, davranışsal esneklik ve duygusal esneklikte yer alan mezokortikal dopaminerjik yol adı verilen üçüncü bir büyük beyin dopamin yolunu oluşturur. Bu yol boyunca dopamin, dürtü kontrolü, tepki engelleme, dikkat, çalışma belleği, bilişsel esneklik, planlama, yargılama ve karar verme hedeflerine yönelik davranışların altında yatan üst düzey bilişsel süreçler dizisinin yürütücü işlevini modüle etmede önemli bir rol oynar. Medial prefrontal korteksteki dopaminerjik aktivite yürütücü işlevin, özellikle bilişsel esneklik, görev değiştirme ve dikkatin önemli yönlerine aracılık eder. Daha yüksek dopamin seviyeleri, bu işlemlerin optimum performansı ile ilişkilidir. 

Dopamin dahil nörotransmitterler, mesaj gönderen bir nörondan başka bir mesaj alıcı hedef nörona, bilgi ileten kimyasal habercilerdir. İkisi arasındaki küçük alana sinaps denir. Yetişkin bir insan beyninin 100-500 trilyon sinaps içerdiği tahmin edilmektedir. Dopamin mesajı alan nöronların, dopamin mesajını dinleyen / izleyen – nöronun gözlerine veya kulaklarına benzediğini düşünen reseptörleri vardır. Reseptörler dopamin saptadığında, hedef nörondaki spesifik dopamin reseptör tiplerine bağlı olarak uyarılma, yani açma veya inhibisyona yani, kapatmaya yol açması aktive edilir.

Bu karmaşık gibi görünse de, hatırlanması gereken temel şeyler herhangi bir nöronun dopamine yanıtı, hedef nöronlardaki reseptör tiplerine ve gönderen nöronlar tarafından salınan dopamin miktarına, dopamine bağlı olacaktır. Dopamin salınımı ve reseptör aktivasyonu kısa olacaktır, ancak etkileri çok daha uzun sürecektir ve beynin sadece küçük bölgelerinde yapılmasına rağmen büyük etkileri vardır. Oluşan yolaklar beynin istemli ve istemsiz kas hareketlerini, duygusal yaşamı ve yaratıcı üretken kapasiteleri ve durumları etkileyen bölgelerine bağlanır.

Dopamin nedir ? Dopamin hormonu ne işe yarar ?

Dopamin sentezlenmesi ve iletimi

Nörotransmitterlerin ortak özellikleri vardır. Birincisi, nöronlarda sentezlenmeleridir. Bundan sonra, nöronların sonuna yakın alanlara taşınırlar ve ihtiyaç duyulana kadar saklanırlar. Bu, mesaj gönderen nörondan nöronlar arasındaki boşluğa nörotransmitterin salınmasını içeren sinyalizasyon hazırlığında meydana gelir, böylece mesaj alan nöronlar üzerindeki reseptörleri aktive edebilir.  Bu sinyal gönderildikten sonra, nöronlar arasındaki boşluğun temizlenmesi gerekir, böylece bir sonraki mesajın gönderilmesi için hazır hale getirilebilir. Bu, hem nörotransmitterin yeniden emilmesi, böylece tekrar kullanılabilmesi veya nörotransmitterin bozulması ile sağlanır.

Dopamin kan-beyin bariyerini geçmez ve bu nedenle beyne beynin içine girebilen yapı taşı moleküllerinden yani öncüler sentezlenmelidir. Dopamin sentez yolunda beyine girebilen 3 önemli öncü molekül vardır: L-fenilalanin, L-tirosin ve L-DOPA. Dopamin, bu moleküllerin herhangi birinden başlayarak yapılabilir, moleküller yola farklı noktalarda girer.

Üçünün en temel yapı taşı esansiyel amino asit L-fenilalanindir. Esansiyel amino asitler vücutta yapılamaz ve dışarıdan verilmelidir. L-tirozin, dopamin yolundaki bir sonraki adımdır. L-fenilalaninden sentezlenebildiğinden, zorunlu kabul edilir. L-fenilalanin ile aynı şekilde gerekli değildir, çünkü vücutta sentezlenebilir. Ancak, vücudun talepleri karşılamak için yeterli yapamayacağı durumlar. Örneğin hastalık, yüksek stres, artan bilişsel gereklilik karşısında, bu koşullar veya koşullar altında, dışarıdan almak zorunlu hale gelir. Dopamin yoluna girebilen son molekül L-DOPA’dır.

Dopamin nedir ? Dopamin hormonu ne işe yarar ?

Dopamin reseptörleri ve sinyal iletim özellikleri

Bir dopamin sentezlenmesinin anahtar parçaları şunlardır. Bunu yapmak için kullanılan bileşiklerin öncü havuzunu arttırmak. Tam yol desteği vermek. Dopamin sentezi, sinyalizasyon ve temizliğinde yer alan enzim fonksiyonunu desteklemek. Dengeli iletimin sağlanması ve nöron korumasını sağlamak.

“Bir nörotransmitter iletimin tasarlanması, bir yolda kullanılan yapı bloklarının tedarik edilmesini ve yeni moleküller oluşturan enzim reaksiyonlarının desteklenmesini içerir. Aynı zamanda nörotransmiter mesajlarının dinlenmesi ve bunlara yanıt verilmesinde yer alan iletişim süreçlerinin desteklenmesini de içerir.”

Dopaminerjik süreci neden desteklemelisiniz ?

Dopamin çok çeşitli bilişsel kapasiteleri ve duygusal durumları modüle eder. Ancak dopamin iletiminin talepleri-arzları aşarsa ne olur?  Dopamin oluşturma, iletim sağlama veya temizleme işlemlerine müdahale eden veya yavaşlatan engeller varsa ? 

Amaç dopamin sistemini kontrol etmeye çalışmak değildir. Bunun yerine, bir karmaşıklık bilimi yaklaşımı kullanarak, birbirine bağlı yollar boyunca birden fazla noktada kaynak sağlamak, düzenleyici işlevleri ve dopamin düzeylerini desteklemesidir. Tam potansiyelinize ulaşmak için dopamini uygun seviyelere yükseltmek önemlidir. Artan dopamin, ödül sisteminize çok faydalı olabilir. Dopamin fiziksel ve zihinsel sağlığınızda önemli bir rol oynar. Ayrıca ödül sisteminizden, gelişmiş ruh halinizden, zevk duygularınızdan ve daha fazlasından sorumludur. Müzik ve egzersizi dinlemek beyindeki düşük dopamin seviyelerini de artırabilir. 

İLGİLİ YAZILARIMIZ

KAYNAKLAR

  • Dopamin nedir ? Dopamin hormonu ne işe yarar (1)

Yorum yapabilirsiniz